در سفری که به واسطه انجمن علمی جغرافیا پیام نور فریمان به معدن پرورده طبس داشتیم ، بعد از توضیحات میزبانان گرامی و ابراز اطمینان آنها از این که معدن پرورده طبس بزرگترین معدن تمام مکانیزه ذغالسنگ خاور میانه است و کلیه نکات ایمنی در آن لحاظ شده است فکر فنون دور سنجی و هوا برد فضا در رابطه با این معادن ذهنم را به خود مشغول کرد و موجب شد تا در این مورد با اشاره به بزرگترین و مشهورترین آتش سوزی معادن ذغال سنگ دنیا که در سال 1962 در سنترالیا منجر به ترک مردم شهر شد، سوالم را مطرح کنم و پس از شنیدن پاسخ احساس کردم این معدن یک کمبود اساسی دارد.

  فرایندهای گرمازای خودبخودی در معادن ذغال سنگ به واسطه های مختلف از جمله اکسیژن و همین طور گاز متان و... به اشتعال خودبخود منجر می شوند. یکی از اثرات زیان بار این آتش سوزی ها، آزاد شدن گازهای گلخانه ای و مواد بالقوه سمی و مضر برای انسان و محیط زیست در مقیاس های جهانی و محلی است. افزون بر این، این آتش ها دسترسی به منابع ذغال سنگ را محدود می کنند و به طور غیرعمدی بخشی از این منابع را مصرف می کنند. با توجه به وسعت 30 هزار کیلومتری منطقه ذغال طبس و ایجاد بیش از 130 نوع محصول از ذغال سنگ و سختی مهار و هزینه بالا واکثرا" غیر قابل مهاربودن این آتش سوزی ها این مسئله نیازمند تفکری عمیق خواهد بود.

   شناسایی اولیه و پایش روزمره آتش سوزی ذغال سنگ دو مولفه اساسی در راهبردی کردن تلاش های آتش نشانی و کنترل این نوع آتش ها به شمار می آیند. نقاط داغ (مناطق محلی با دمای بالا) پیش نشانگری برای رخداد آتش سوزی در زمان نزدیک در معادن ذغال سنگ هستند (Prakash and others, 1997). نیمرخ های دمایی از نقاط داغ در حال توسعه، هنگامی که به عنوان ورودی در مدلهای عددی وارد می شوند، به تخمین عمق آتش زیرزمینی کمک می کنند  (Prakash and Berthelote, 2007).سنجنده های هوابرد فروسرخ حرارتی، مانند آنهایی که در طول موج های 8 تا 14 میکرومتر عمل می کنند، در شناسایی نقاط داغ کوچک بسیار موثر هستند و همچنین در کمی سازی توزیع دمایی آتش های فعال ذغال سنگ به خوبی عمل می کنند.

دورسنجی ماهواره ای در طول موج فروسرخ حرارتی، ابزاری ساده و مقرون به صرفه برای شناسایی، نقشه برداری، پایش و تشخیص مناطق با آتش سوزی ذغال سنگ به شمار می آید. فناوری موجود با تفکیک مکانی بین 60 تا 120 متر می تواند نقاط داغ همراه با آتش سوزی های گسترده ذغال سنگ را شناسایی کند (http://www.ngdir.ir).

*با امید مجهز شدن معادن ذغال سنگ کشور عزیزمان به فنون دور سنجی و هوا برد فضا*

فهیمه پورفراش زاده